Przekładniki prądowe w układzie pomiarowym średniego napięcia dobiera się do prądu pierwotnego, wymaganego obciążenia obwodu wtórnego, klasy dokładności i warunków zwarciowych. Aby przekładnik pomiarowy zachował znamionową klasę dokładności, jego obciążenie wtórne powinno wynosić od 0,25 do 1 raza mocy znamionowej. Przy doborze trzeba też uwzględnić, czy urządzenie wytrzyma wymagane narażenia cieplne i dynamiczne.
W praktyce sama przekładnia nie przesądza o poprawności pomiaru. Liczą się także licznik i pozostałe elementy obwodu wtórnego, długość przewodów oraz sposób połączenia. Niedopasowanie tych parametrów może obniżyć dokładność, dlatego oceniaj cały układ, a nie tylko dane znamionowe przekładnika.
W artykule poznasz kolejne etapy doboru: ocenę obciążenia obwodu wtórnego, wybór klasy dokładności i sprawdzenie odporności na zwarcia. Przykład doboru pokaże, jakie parametry zestawić, aby układ pomiarowy SN odpowiadał warunkom pracy i wymaganiom pomiarowym.
Najważniejsze wnioski
- Zsumuj obciążenie tworzone przez liczniki, przewody i pozostałe elementy obwodu wtórnego, a następnie zestaw je z mocą znamionową przekładnika.
- Dobierz klasę dokładności do przeznaczenia pomiaru i sprawdź, czy rzeczywiste obciążenie pozwoli ją zachować.
- Uwzględnij układ połączeń liczników oraz zasady bezpiecznego wykonania obwodu wtórnego.
- Porównaj odporność cieplną i dynamiczną przekładnika z narażeniami występującymi w miejscu jego pracy.
- Traktuj przekładnię, prąd wtórny, klasę dokładności i moc znamionową jako zestaw parametrów, nie jako niezależne kryteria wyboru.
Dopuszczalne obciążenie obwodu wtórnego
Obciążenie wtórne oblicza się, sumując obciążenia urządzeń i przewodów przyłączonych do uzwojenia. Następnie dobiera się moc znamionową tak, aby suma mieściła się między 0,25 a 1 raza tej mocy.
Obliczenie obciążenia wtórnego
Zacznij od wykazu elementów obwodu wtórnego i ich obciążeń wyrażonych w VA. Uwzględnij liczniki, przewody oraz pozostałe dopuszczone elementy, bo każdy z nich wpływa na sumę. Według Gov.pl w układzie pomiarowo-rozliczeniowym SN do uzwojenia wtórnego można przyłączać tylko liczniki energii elektrycznej i rezystory dociążające. Nie pomijaj żadnego połączenia.
Dobór mocy znamionowej
Wybierz moc znamionową z wartości znormalizowanych: 2,5; 5,0; 10; 15 lub 30 VA. Porównaj wybraną wartość z obliczoną sumą, ponieważ obciążenie zapewniające znamionową klasę dokładności powinno wynosić od 0,25 do 1 raza mocy znamionowej. Nie dobieraj przekładnika wyłącznie według największej dostępnej mocy.
- Zbierz obciążenia urządzeń. Odczytaj dane liczników energii elektrycznej oraz innych elementów obwodu. Zapisz ich obciążenia w VA, aby porównywać wartości w tej samej jednostce. W układzie pomiarowo-rozliczeniowym SN uwzględnij dopuszczone liczniki i rezystory dociążające.
- Uwzględnij przewody wtórne. Do obciążeń urządzeń dodaj wpływ przewodów łączących je z przekładnikiem. Długość trasy i przekrój przewodów wpływają na ich obciążenie, dlatego nie ograniczaj obliczeń do danych licznika. Suma ma opisywać cały zamknięty obwód wtórny.
- Oblicz sumę obciążeń. Dodaj wartości VA wszystkich uwzględnionych elementów, nie mieszając mocy z innymi jednostkami. Przykładowo, przy przekładniku o mocy znamionowej 5 VA dopuszczalny zakres obciążenia wynosi od 1,25 do 5 VA. Wynika to z granic 0,25 i 1 raza mocy znamionowej.
- Porównaj wynik z wartościami znamionowymi. Sprawdź po kolei 2,5; 5,0; 10; 15 i 30 VA. Obciążenie poniżej jednej czwartej mocy znamionowej albo powyżej jej pełnej wartości nie mieści się w przedziale wskazanym dla zachowania znamionowej klasy dokładności. Dobierz moc, która obejmuje obliczoną sumę.
- Oceń wpływ dociążenia. Jeśli suma jest za mała, rezystor dociążający może zwiększyć obciążenie obwodu. Gov.pl wskazuje, że taki rezystor należy do elementów dopuszczonych w układzie pomiarowo-rozliczeniowym SN. Po jego uwzględnieniu przelicz całkowite obciążenie i ponownie zestaw wynik z mocą znamionową.
Końcowy dobór powinien więc wynikać z obliczonej sumy, a nie z samej mocy licznika. Dla przekładnika 5 VA przedział wynosi 1,25-5 VA; przy innej mocy znamionowej wyznacza się go tak samo, stosując granice 0,25 i 1 raza.
Rozróżnij uzwojenie pierwotne od wtórnego, ponieważ ich budowa jest inna. W przekładniku prądowym uzwojenie pierwotne ma zazwyczaj niewiele zwojów grubego drutu, a wtórne, więcej zwojów cieńszego drutu. Dzięki temu łatwiej ustalić, którego uzwojenia dotyczy obliczane obciążenie. W tym przypadku zestawienie obejmuje obwód wtórny, a nie samą konstrukcję uzwojenia pierwotnego.
Opis budowy nie zastępuje danych o obciążeniu poszczególnych elementów. Podczas doboru zapisuj osobno rodzaj uzwojenia oraz sumę obciążeń urządzeń i przewodów. Grubszy drut uzwojenia pierwotnego ani większa liczba zwojów cieńszego drutu uzwojenia wtórnego nie określają wartości VA przyłączonych elementów. O porównaniu z mocą znamionową decyduje suma obciążeń w obwodzie wtórnym. Rozdzielenie tych informacji zapobiega myleniu budowy przekładnika z danymi potrzebnymi do obliczenia jego obciążenia.
Klasy dokładności przekładników prądowych
Dobierz klasę przekładnika do jego funkcji, na przykład zasilania licznika, miernika lub zabezpieczenia. Sprawdź też dopasowanie obciążenia wtórnego oraz prawidłowość połączenia i uziemienia obwodu.
Zgodnie z informacją Gov.pl do uzwojenia wtórnego przekładnika w układzie pomiarowo-rozliczeniowym SN można przyłączać tylko liczniki energii elektrycznej i rezystory dociążające. Wymaganą klasę określa specyfika układu, a nie sam fakt pracy w sieci SN.
Norma PN-EN IEC 61869-2 dotyczy dodatkowych wymagań dla przekładników prądowych. Przy doborze urządzenia sprawdź oznaczenie normy i jej zakres w dokumentacji przekładnika oraz projektu.
Do typowych błędów montażowych należą pomylenie zacisków, błędne przyporządkowanie faz i pozostawienie otwartego obwodu wtórnego. Nieużywaną stronę wtórną należy zewrzeć i uziemić. Uziemienia wymaga również zacisk strony wtórnej, do którego podłączono urządzenie.
Sprawdź oznaczenia, połączenia i parametry znamionowe, porównując je z projektem oraz dokumentacją urządzeń. Badania i legalizację dobiera się do przeznaczenia przekładnika i wymagań układu pomiarowego.
- Ustal funkcję przekładnika. Rozstrzygnij, czy uzwojenie wtórne zasila licznik energii, inny miernik czy przekaźnik zabezpieczeniowy. Przekładnik pomiarowy służy do odwzorowania prądu dla urządzeń pomiarowych, a zabezpieczeniowy współpracuje z układem zabezpieczeń. Te funkcje wymagają odrębnego doboru, więc sama przekładnia nie wystarcza.
- Wybierz klasę odpowiednią do pomiaru. Wymieniane klasy dokładności to 0,1; 0,2; 0,5; 1; 3 i 5. Przykładowo klasa 0,2 występuje w doborze przekładnika do pomiaru o wysokiej dokładności. Nie oznacza to jednak, że jest obowiązkowa dla każdego pomiaru rozliczeniowego. Uwzględnij przeznaczenie punktu i wymagania jego układu.
- Sprawdź współczynnik FS. Współczynnik bezpieczeństwa przyrządu FS określa krotność prądu, przy której błąd całkowity przekładnika przy obciążeniu znamionowym wynosi 10%. Traktuj go jako odrębny parametr, a nie kolejne oznaczenie klasy. W doborze pomiarowym pomaga ocenić zachowanie przekładnika przy większym prądzie.
- Uwzględnij normę i przeznaczenie. Dla przekładników prądowych odnieś dokumentację do PN-EN IEC 61869-2. Sprawdź, czy urządzenie jest przeznaczone do funkcji pomiarowej, a nie zabezpieczeniowej. Samo wskazanie normy nie zastępuje porównania klasy, obciążenia i wymagań konkretnego układu SN.
- Skontroluj połączenia i dokumentację. Porównaj oznaczenia zacisków z projektem oraz upewnij się, że obwód wtórny nie pozostaje otwarty. Przy zmianie licznika lub instalacji ponownie oceń konfigurację pomiarową. W ramach modernizacji układów pomiarowych uwzględnia się zgodność zastosowanych urządzeń z funkcją układu.
Przed uruchomieniem porównaj parametry z tabliczki znamionowej z dokumentacją projektową i wynikami wymaganych badań. Zakres legalizacji zależy od przeznaczenia przyrządu pomiarowego oraz wymagań danego układu. Sama kontrola połączeń jej nie zastępuje.
Obciążenie przekładników w różnych układach połączeń liczników
Obciążenie wtórne zależy od liczników, mierników, przekaźników i przewodów. Sposób połączenia określa, które urządzenia obciążają każde uzwojenie wtórne.
Wymagania operatora systemu dystrybucyjnego ustala się dla konkretnego punktu pomiarowego. Przygotowując układ, uwzględnij wskazany schemat, urządzenia pomiarowe i sposób przekazywania pomiaru.
Przekładniki prądowe SN łączy się z wejściami prądowymi licznika zgodnie z dokumentacją urządzeń i schematem układu. Podłączenie mierników lub przekaźników do tego samego obwodu zwiększa jego całkowite obciążenie.
- Rozpoznaj schemat połączeń. Ustal, które uzwojenie wtórne współpracuje z danym licznikiem, miernikiem albo przekaźnikiem. W układzie z jednym licznikiem obciążenie tworzą jego wejścia prądowe oraz przewody. Jeżeli do obwodu przyłączono kilka urządzeń, uwzględnij każde z nich w obliczeniu.
- Rozróżnij układy z jednym i wieloma urządzeniami. Przy osobnym obwodzie dla licznika analizuj obciążenie tego obwodu niezależnie. Gdy licznik i dodatkowy miernik korzystają ze wspólnego uzwojenia, ich obciążenia sumują się. Nie przypisuj całego obciążenia jednego obwodu do innego uzwojenia wtórnego.
- Uwzględnij przewody każdego odcinka. Prześledź połączenie od zacisków przekładnika do licznika i pozostałych urządzeń. Długość przewodów oraz ich przekrój wpływają na obciążenie obwodu. W schemacie z długą trasą przewodową sam pobór licznika nie opisuje całego obciążenia.
- Sprawdź urządzenia włączone do uzwojenia. W obwodzie pomiarowym licznik energii pobiera sygnał prądowy z przekładnika. Do uzwojenia wtórnego mogą być też przyłączane mierniki lub przekaźniki, jeśli przewiduje je układ. W układzie pomiarowo-rozliczeniowym SN Gov.pl wskazuje liczniki energii elektrycznej i rezystory dociążające jako dopuszczone elementy.
- Porównaj konfigurację z wymaganiami OSD. Zestaw schemat układu z warunkami technicznymi dotyczącymi danego punktu pomiarowego. Sprawdź typ licznika, przyporządkowanie obwodów wtórnych oraz miejsce podłączenia urządzeń. Nie kopiuj schematu z innej instalacji bez porównania jej konfiguracji.
- Zweryfikuj połączenia przed przekazaniem pomiaru. Porównaj oznaczenia zacisków przekładnika i licznika z dokumentacją. Upewnij się, że fazy i właściwe obwody odpowiadają schematowi, a przewody nie tworzą nieplanowanych odgałęzień. Błąd połączenia może zniekształcić wskazania licznika, nawet gdy dobrano właściwy typ urządzenia.
Jeśli jedno uzwojenie zasila licznik i miernik, w obliczeniu obciążenia uwzględnij oba urządzenia oraz przewody. Jeśli licznik ma osobny obwód, oceń go niezależnie od pozostałych uzwojeń. Dzięki temu przypiszesz obciążenie do właściwego toru pomiarowego i nie pominiesz żadnego odbiornika.
Sama liczba urządzeń w rozdzielnicy nie wystarczy do oceny obciążenia. Ustal, do którego uzwojenia wtórnego przyłączono każde z nich, i sprawdź, czy schemat spełnia wymagania konkretnego OSD. Dopiero wtedy można wiarygodnie ocenić obciążenie poszczególnych obwodów.
Odporność przekładników na zwarcia
Odporność zwarciową oceniaj dla warunków pracy konkretnego przekładnika i działania zabezpieczeń. Osobno sprawdź obciążenie cieplne i siły dynamiczne, ponieważ wymagają odrębnych porównań.
- Zbierz parametry układu zwarciowego. Ustal dane dotyczące prądu zwarciowego oraz sposób jego wyłączenia przez zabezpieczenia. Zestaw je z wartościami znamionowymi przekładnika i dokumentacją układu. Nie wyciągaj wniosków wyłącznie z prądu roboczego. Opisuje on normalną pracę, a nie narażenia podczas zwarcia.
- Oceń wytrzymałość cieplną. Znamionowy krótkotrwały prąd cieplny przekładnik powinien wytrzymać przez 1 s przy zwartych uzwojeniach wtórnych. Porównaj ten parametr z przewidywanym narażeniem w instalacji. Zwróć uwagę zarówno na wartość prądu, jak i czas jego przepływu. Sama zgodność jednego z tych elementów nie opisuje pełnego warunku cieplnego.
- Oddziel ocenę cieplną od dynamicznej. Prąd udarowy wywołuje siły mechaniczne działające na uzwojenia i konstrukcję urządzenia. Dlatego odporność dynamiczną porównuje się z prądem udarowym, a nie tylko z wartością prądu roboczego. Przy określaniu narażenia cieplnego odporność dynamiczna powinna być co najmniej równa prądowi udarowemu. Zależność zapisuje się jako Idyn ≥ ip.
- Uwzględnij zabezpieczenie bezpiecznikiem topikowym. W takim układzie kryterium odporności dynamicznej odnosi się do prądu ograniczonego przez bezpiecznik. Sprawdź, czy odporność przekładnika jest co najmniej równa tej wartości. Nie zastępuj tego porównania oceną samego prądu udarowego. Rodzaj zabezpieczenia wpływa na to, którą wartość należy zestawić z parametrem przekładnika.
- Sprawdź stan uzwojeń wtórnych. Przy ocenie znamionowego krótkotrwałego prądu cieplnego uwzględnij warunek zwartych uzwojeń wtórnych. Przekładnik prądowy nie może pracować z otwartym obwodem wtórnym. Przed uruchomieniem instalacji sprawdź ciągłość obwodu i stan zacisków. Nieużywaną stronę wtórną należy zewrzeć i uziemić, zamiast pozostawiać ją otwartą.
- Porównaj parametry osobno i zapisz wynik. W dokumentacji doboru rozdziel ocenę cieplną od dynamicznej. Zapisz wykorzystane dane zwarciowe, parametry przekładnika i rodzaj zabezpieczenia. Jeśli zastosowano bezpiecznik topikowy, uwzględnij jego działanie w ocenie dynamicznej. Taki zapis ułatwia odtworzenie podstaw doboru przy późniejszej zmianie konfiguracji lub urządzeń.
- Zweryfikuj zgodność przed zatwierdzeniem układu. Upewnij się, że oba kryteria mają odniesienie do właściwych danych zwarciowych. Sprawdź, czy warunek dla prądu cieplnego obejmuje wskazany czas, a porównanie dynamiczne odpowiada zastosowanemu zabezpieczeniu. Nie przenoś parametrów z innego układu bez ponownej oceny. Zmiana zabezpieczenia może zmienić dane potrzebne do porównania.
Ocena nie sprowadza się do jednego parametru znamionowego. Nawet jeśli przekładnik ma odpowiednią wytrzymałość cieplną, trzeba osobno sprawdzić jego odporność dynamiczną. Przy zabezpieczeniu bezpiecznikiem topikowym uwzględnij w tej ocenie także prąd ograniczony przez bezpiecznik.
Przykładowy dobór przekładnika prądowego
Dobór rozpocznij od prądu pierwotnego, a następnie dopasuj prąd wtórny, klasę i moc. Przykład 500/5 A/A, klasa 0,2 i moc 2,5 VA pokazuje, jak zestawić te parametry.
- Ustal prąd pierwotny. Oprzyj dobór na spodziewanym prądzie w obwodzie pierwotnym i warunkach pracy instalacji. Znormalizowane wartości obejmują 10; 12,5; 15; 20; 25; 30; 40; 50; 60 i 75 A oraz ich dziesiętne krotności. Wybierz wartość odpowiadającą obciążeniu, zamiast automatycznie stosować największą dostępną przekładnię.
- Dobierz znamionowy prąd wtórny. Wartości znormalizowane wynoszą 1 A, 2 A i 5 A, przy czym jako zalecaną wskazano wartość 5 A. Dopasuj prąd wtórny do wejścia licznika i konfiguracji obwodu. Nie traktuj go jako zamiennika prądu pierwotnego, ponieważ obie wartości określają różne strony przekładnika.
- Wyznacz przekładnię. Zapis 500/5 A/A oznacza znamionowy prąd pierwotny 500 A i wtórny 5 A. Sprawdź, czy taki dobór odpowiada spodziewanemu prądowi instalacji oraz wartościom wejściowym licznika. Sama zgodność zapisu z licznikiem nie przesądza jeszcze o poprawności klasy i mocy.
- Wybierz klasę do zastosowania pomiarowego. Dla przykładu przyjęto klasę 0,2. Zestaw ją z wymaganiami układu i przeznaczeniem pomiaru. Nie zmieniaj klasy bez ponownego sprawdzenia warunków pracy, ponieważ oznaczenie przekładni nie określa dokładności odwzorowania prądu.
- Sprawdź moc znamionową względem obciążenia. W przykładzie moc wynosi 2,5 VA. Obciążenie wtórne zapewniające znamionową klasę powinno wynosić od 0,25 do 1 raza mocy znamionowej. Zakres dopuszczalnego obciążenia zależy od mocy znamionowej przekładnika. Porównaj z nim łączne obciążenie urządzeń i przewodów w obwodzie.
- Zweryfikuj komplet parametrów. Zapisz razem przekładnię, prąd wtórny, klasę oraz moc znamionową. W przedstawionym przykładzie są to odpowiednio 500/5 A/A, 5 A, 0,2 i 2,5 VA. Następnie sprawdź, czy dobrany przekładnik spełnia wymagania obciążenia oraz odporności zwarciowej opisane wcześniej.
- Oceń dobór jako całość. Jeśli zmieni się licznik lub konfiguracja obwodu, ponownie oceń obciążenie wtórne. Zmiana jednego elementu może wpłynąć na warunki pracy przekładnika, mimo że jego przekładnia pozostaje taka sama. Dane zużycia i rozliczeń możesz przeanalizować w ramach bezpłatnej analizy faktury za energię.
Przykład 500/5 A/A, 0,2 i 2,5 VA jest kompletny dopiero po zestawieniu obciążenia z zakresem 0,625-2,5 VA. Każdy parametr pełni odrębną funkcję: przekładnia odwzorowuje prąd, klasa określa dokładność, a moc wiąże się z obciążeniem wtórnym.
Wyślij fakturę do bezpłatnej analizy
Doradcy Energetyczni
Po uporządkowaniu układu pomiarowego firma może przyjrzeć się również zakupowi energii i sposobowi jej wykorzystania. Doradcy Energetyczni pomagają w doborze energii elektrycznej dla MŚP i dużego biznesu, gazu dla firm oraz rozwiązań fotowoltaicznych.
Skorzystaj z doradztwa Doradców Energetycznych, gdy dobór przekładnika wiąże się z szerszymi zmianami w obiekcie, na przykład modernizacją instalacji lub planowaniem własnego źródła energii. Dzięki temu możesz rozpatrywać pomiary i potrzeby energetyczne firmy w szerszym kontekście, nie przypisując przekładnikowi funkcji, których nie pełni.
Aby omówić potrzeby energetyczne firmy, skontaktuj się z Doradcami Energetycznymi.
Przygotuj dane do kolejnej decyzji
Przy kolejnej zmianie w instalacji uwzględnij dokumentację pomiarową już na etapie planowania technicznego, a nie dopiero po zakończeniu prac. Zapisz założenia, schematy i parametry urządzeń tak, aby można było odtworzyć przyczyny podjętych decyzji. Ułatwi to ocenę wpływu przyszłej rozbudowy, wymiany wyposażenia lub zmiany sposobu użytkowania obiektu. Dobór przekładników prądowych w układzie pomiarowym średniego napięcia może być częścią takiego planu.
Oddziel dane rozliczeniowe od dokumentacji technicznej. Zestawienie zużycia opisuje sposób korzystania z energii, ale nie zastępuje informacji o urządzeniach i ich połączeniach. Planując zmiany, uporządkuj oba rodzaje danych. Dzięki temu łatwiej ustalisz, które kwestie dotyczą pomiaru, a które umowy lub rozliczeń za energię.
Wyślij fakturę do bezpłatnej analizy
Uporządkowane informacje ułatwiają rzeczową rozmowę i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem potrzeb obiektu. Zacznij od zebrania dostępnych dokumentów, a łatwiej określisz kolejny krok.
Najczęściej zadawane pytania
Jak dobrać przekładniki prądowe do układu pomiarowego średniego napięcia?
Dobierz przekładnik do prądu w obwodzie pierwotnym, licznika i warunków pracy instalacji. W przekładnikach prądowych w układzie pomiarowym średniego napięcia dopasuj przekładnię do prądu wejściowego licznika, a klasę i moc do funkcji oraz obciążenia obwodu wtórnego. Osobno sprawdź odporność na zwarcia i zgodność połączeń ze schematem. Po zmianie licznika ponownie oceń obciążenie toru pomiarowego.
Jakie klasy dokładności przekładników prądowych są wymagane do pomiarów rozliczeniowych w Polsce?
Nie należy przyjmować jednej klasy bez odniesienia do wymagań konkretnego układu rozliczeniowego. Wśród klas przekładników prądowych wymienia się 0,1; 0,2; 0,5; 1; 3 i 5. Przykładowy dobór opisany w artykule wykorzystuje klasę 0,2, ale nie oznacza to, że będzie właściwa dla każdego punktu pomiarowego. Uwzględnij przeznaczenie pomiaru oraz wymagania techniczne przypisane do instalacji.
Jak dobrać przekładnię prądową i prąd znamionowy przekładnika SN?
Dobierz przekładnię do prądu pierwotnego występującego w instalacji, a prąd wtórny dopasuj do wejścia licznika. Znormalizowane prądy wtórne to 1 A, 2 A i 5 A, przy czym jako zalecaną wartość wskazano 5 A. Przykładowy zapis 500/5 A/A określa prąd pierwotny 500 A i wtórny 5 A. Po wyborze sprawdź, czy cały układ zachowuje właściwe warunki pomiaru.
Jakie są wymagania operatorów systemów dystrybucyjnych dotyczące układów pomiarowych SN?
Wymagania operatora określa się dla konkretnego punktu pomiarowego. Uwzględnij wskazany schemat, urządzenia i sposób przekazywania pomiaru. W układzie pomiarowo-rozliczeniowym SN do uzwojenia wtórnego można przyłączać tylko liczniki energii elektrycznej i rezystory dociążające.
Jak sprawdza się, bada i legalizuje przekładniki prądowe w układzie pomiarowym SN?
Przed uruchomieniem porównaj oznaczenia zacisków, połączenia i parametry znamionowe z projektem oraz dokumentacją urządzeń. Badania i legalizację przeprowadza się stosownie do przeznaczenia przekładnika i wymagań układu. Obwodu wtórnego nie wolno pozostawić otwartego; nieużywaną stronę należy zewrzeć i uziemić.